افتادگی رحم؛ علائم و نشانه هایی که باید جدی بگیرید

افتادگی رحم یعنی رحم که باید بالا و وسط لگن باشد، کمی پایین آمده و داخل واژن حرکت کرده است. وقتی این اتفاق می‌افتد، ممکن است فشار یا سنگینی در لگن، درد کمر، مشکلات ادرار یا مدفوع و حتی درد هنگام رابطه جنسی احساس کنید. در بعضی موارد شدید، ممکن است بخشی از رحم از واژن بیرون بزند.

برای تشخیص، پزشک با معاینه و گاهی سونوگرافی می‌تواند بفهمد که وضعیت چقدر جدی است. درمان هم بستگی به شدت مشکل دارد: تمرینات تقویت لگن، وسیله پساری یا کرم برای موارد خفیف و جراحی برای موارد شدید. افتادگی رحم معمولاً خطرناک نیست، اما اگر درمان نشود، می‌تواند زندگی روزمره و راحتی شما را تحت تاثیر قرار دهد.

• دشواری در تخلیه کامل مثانه: نیاز به زور زدن برای شروع، تأخیر در شروع جریان ادرار، به‌علت خم شدن یا انسداد نسبی مجرا
• فوریت ادراری (Urgency): نیاز ناگهانی و شدید به ادرار کردن گاهی قبل از رسیدن به سرویس بهداشتی
• بی‌اختیاری ادرار (نشت ادرار): بی‌اختیاری استرسی نشت ادرارهنگام سرفه، عطسه، خندیدن، بلند کردن اجسام
• عفونت‌های مکرر ادراری
• تکرر: احساس نیاز مکرر به دفع ادرار حتی با حجم کم ادرار به‌ویژه هنگام ایستادن یا فعالیت

• افزایش ناگهانی بیرون زدگی از واژن
• فشار لگن شدید که زندگی روزمره را مختل می‌کند
• درد مداوم در لگن یا کمر
• خونریزی یا تحریک بافت بیرون زده
• مشکلات شدید در ادرار یا دفع

بعضی زنان به طور طبیعی بافت‌ها و رباط‌های ضعیف‌تری دارند که خطر ابتلا را بالا می‌برد.

به طور کلی، هر عاملی که فشار روی کف لگن افزایش دهد یا باعث ضعف عضلات و رباط‌ها شود می‌تواند افتادگی رحم را ایجاد کند.

• اصلاح کامل موقعیت رحم
• کاهش علائم طولانی‌مدت
• پیشگیری از بازگشت افتادگی در موارد شدید

• نیاز به بیهوشی
• دوره نقاهت و مراقبت بعد از عمل
• خطرات معمول جراحی مثل عفونت یا خونریزی

• سونوگرافی می‌تواند موقعیت رحم را نسبت به دیواره‌های واژن و لگن نشان دهد.
• این روش به ویژه برای تشخیص درجات خفیف تا متوسط افتادگی مفید است.

• نوعی سونوگرافی است که پروب داخل واژن قرار می‌گیرد و تصویر دقیق‌تری از رحم و کف لگن ارائه می‌دهد.
• این روش به تشخیص میزان افتادگی و برنامه‌ریزی درمان کمک می‌کند.

• مزایا: غیرتهاجمی، بدون درد، سریع و قابل تکرار
• محدودیت‌ها: برای افتادگی شدید یا تعیین دقیق نوع جراحی، معاینه بالینی و گاهی MRI یا سیستوسکوپی لازم است

به طور خلاصه، سونوگرافی مکمل معاینه بالینی است و به تشخیص دقیق‌تر و برنامه‌ریزی درمان کمک می‌کند.

تشخیص افتادگی رحم با معاینه انگشتی (بالینی) یکی از روش‌های اصلی و رایج برای ارزیابی این مشکل است. این روش سریع، بدون درد و در اکثر موارد قابل اعتماد است.

روش تشخیص با انگشت به صورت زیر است:

• پزشک با وارد کردن یک یا دو انگشت داخل واژن، موقعیت رحم، اندازه و حالت آن را بررسی می‌کند.
• عضلات کف لگن نیز در این مرحله لمس می‌شوند تا قدرت و سفتی آنها ارزیابی شود.

پزشک با فشار ملایم می‌تواند تشخیص دهد که رحم تا چه حد پایین آمده است:

• خفیف: رحم نزدیک به محل طبیعی اما کمی پایین‌تر
• متوسط: دهانه رحم وارد واژن شده
• شدید: رحم تا بیرون واژن کشیده شده است

• سریع و بدون نیاز به تجهیزات خاص
• تشخیص اولیه و تعیین شدت افتادگی
• امکان بررسی علائم همراه مانند ضعف عضلات کف لگن

• در موارد خفیف یا وقتی رحم جابه‌جایی موقت دارد، ممکن است نیاز به سونوگرافی یا MRI باشد
• تجربه پزشک در تشخیص دقیق نقش مهمی دارد

افتادگی رحم بسته به شدت آن با روش‌های مختلف درمان می‌شود:

درمان افتادگی رحم بسته به شدت مشکل، سن، تمایل به بارداری و وضعیت کلی سلامت زن می‌تواند غیرجراحی یا جراحی باشد.

• تقویت عضلات کف لگن برای حمایت از رحم
• مؤثر در افتادگی خفیف تا متوسط
• باید روزانه و منظم انجام شود

• وسیله سیلیکونی یا پلاستیکی که داخل واژن قرار می‌گیرد
• رحم را در جای خود نگه می‌دارد
• مناسب برای زنان مسن یا کسانی که تمایلی به جراحی ندارند

• تمرینات تخصصی برای تقویت عضلات و کاهش علائم
• بهبود کنترل ادرار و کاهش درد

• بازگرداندن رحم به موقعیت طبیعی
• تقویت عضلات و رباط‌های کف لگن

• در موارد شدید یا وقتی فرد تمایلی به بارداری ندارد
• معمولاً همراه با ترمیم کف لگن

نکات مهم:

• انتخاب روش درمانی بستگی به شدت افتادگی و وضعیت بیمار دارد
• درمان غیرجراحی معمولاً برای موارد خفیف و متوسط توصیه می‌شود
• جراحی برای افتادگی شدید یا عدم پاسخ به روش‌های غیرجراحی مناسب است

• بی‌اختیاری یا نشت ادرار
• دشواری در تخلیه مثانه
• عفونت‌های مکرر ادراری

• یبوست یا زور زدن هنگام دفع
• افتادگی راست‌روده (Rectocele) همراه با رحم

• فشار و سنگینی لگن
• کمردرد دائمی
• درد هنگام رابطه جنسی

• محدود شدن فعالیت‌های روزمره
• مشکلات روانی و کاهش اعتماد به نفس

نکته مهم:

• افتادگی رحم خودبه‌خود کشنده نیست، اما عوارض طولانی‌مدت آن می‌تواند زندگی روزمره را شدیداً تحت تأثیر قرار دهد.
• تشخیص زودهنگام و درمان مناسب می‌تواند از عوارض جدی جلوگیری کند.

تاثیرات فیزیوتراپی بر افتادگی لگن عبارتند از:

تقویت عضلات کف لگن:

• تمرینات تخصصی باعث می‌شوند عضلات نگهدارنده رحم و مثانه قوی‌تر شوند.
• این کار از پایین آمدن بیشتر رحم جلوگیری می‌کند.

کاهش علائم ادراری و گوارشی:

با عضلات قوی‌تر، کنترل مثانه بهتر شده و مشکلاتی مثل نشت ادرار یا یبوست کاهش می‌یابد.

کاهش درد و فشار لگن:

عضلات حمایت‌کننده رحم فشار روی لگن را کمتر می‌کنند و درد کاهش می‌یابد.

بهبود عملکرد جنسی:

تقویت عضلات کف لگن باعث کاهش درد هنگام رابطه جنسی و افزایش لذت می‌شود.

پیشگیری از پیشرفت افتادگی:

حتی اگر افتادگی خفیف باشد، تمرینات منظم می‌توانند از شدت گرفتن آن جلوگیری کنند.

نکات مهم:

• فیزیوتراپی باید توسط متخصص فیزیوتراپی لگن یا زنان آموزش داده شود.
• تمرینات باید روزانه و منظم انجام شوند تا اثرات قابل توجه داشته باشند.
• در موارد شدید افتادگی، فیزیوتراپی جایگزین جراحی نیست اما می‌تواند قبل و بعد از جراحی کمک‌کننده باشد.

از کجا بدونم افتادگی رحم دارم؟

تشخیص قطعی افتادگی رحم در منزل به طور دقیق امکان‌پذیر نیست، زیرا نیاز به معاینه تخصصی توسط پزشک و گاهی تصویربرداری دارد. با این حال، برخی علائم هشداردهنده وجود دارند که می‌توانند شما را متوجه احتمال افتادگی رحم کنند و نیاز به مراجعه به پزشک را نشان دهند:

علائم قابل مشاهده یا احساس در منزل:

احساس سنگینی یا فشار در لگن:

حس می‌کنید چیزی در پایین لگن یا داخل واژن سنگین یا کشیده است.

احساس یا مشاهده بیرون زدگی واژن:

در موارد شدید، ممکن است با دست لمس شود یا بخشی از بافت از واژن بیرون زده باشد.

مشکلات ادراری:

• دشواری در تخلیه کامل مثانه
• نشت ادرار یا تکرر ادرار

درد یا ناراحتی هنگام رابطه جنسی:

احساس درد، کشیدگی یا ناراحتی

کمردرد یا درد لگن:

مخصوصاً هنگام ایستادن طولانی یا فعالیت‌های سنگین

نکات مهم:

• داشتن یک یا چند علامت بالا به معنی قطعی بودن افتادگی رحم نیست، اما نیاز به مراجعه سریع به پزشک دارد.
• پزشک با معاینه داخلی، سونوگرافی یا تصویربرداری می‌تواند تشخیص دقیق دهد.
• تمرینات تقویت عضلات کف لگن (کگل) می‌تواند به پیشگیری و کاهش علائم کمک کند، اما جایگزین تشخیص پزشکی نیست.

• حس فشار یا سنگینی در لگن: مثل اینکه چیزی داخل شکم یا واژن سنگینی می‌کند.
• درد کمر و لگن: درد دائمی یا هنگام راه رفتن و ایستادن طولانی.
• مشکل در ادرار و دفع: ممکن است هنگام ادرار یا مدفوع فشار بیاورد، کامل تخلیه نشود یا نشت اتفاق بیفتد.

• درد هنگام رابطه جنسی: احساس ناراحتی یا کشش در واژن.
• کاهش لذت از رابطه: به دلیل درد یا حس فشار.

• تحریک یا زخم در واژن: وقتی بخشی از رحم یا بافت بیرون زده باشد.
• عفونت‌های مکرر: به خاطر فشار روی بافت‌ها و رطوبت محل.

• اضطراب و کاهش اعتماد به نفس: نگرانی از ظاهر بدن یا مشکلات جنسی.
• محدود شدن فعالیت‌های روزمره: اجتناب از ورزش، پیاده‌روی طولانی یا کارهای سنگین.

خیر، استروژن موضعی برای همه زنان تجویز نمی‌شود.

نکات مهم:

• مخصوص زنان یائسه است
• معمولاً برای زنانی که یائسگی را تجربه کرده‌اند و بافت واژن‌شان ضعیف شده است، تجویز می‌شود.
• برای افتادگی شدید کافی نیست
• استروژن موضعی می‌تواند باعث تقویت بافت واژن و کاهش علائم خفیف شود، اما نمی‌تواند افتادگی شدید رحم را اصلاح کند.

موارد احتیاط و منع مصرف:

• زنان با سابقه سرطان سینه یا رحم حساس به هورمون
• کسانی که مشکلات خونریزی غیرطبیعی دارند

جمع‌بندی ساده:

استروژن موضعی فقط در موارد خاص و خفیف برای تقویت بافت واژن تجویز می‌شود و جایگزین تمرینات کف لگن یا جراحی برای افتادگی شدید نیست.

بیمار: خانم مریم، ۶۰ ساله

علائم: فشار خفیف در لگن، کمی درد کمری و تکرر ادرار

تشخیص پزشک: متخصص زنان، پس از معاینه انگشتی و سونوگرافی، افتادگی رحم درجه ۱ (خفیف) تشخیص داد.

درمان:

• تمرینات روزانه کف لگن (کگل)
• استفاده از کرم استروژن موضعی برای تقویت بافت واژن
• بررسی و پیگیری هر ۶ ماه

بیمار: خانم لیلا، ۴۵ ساله

علائم: احساس سنگینی در لگن، درد هنگام رابطه جنسی، کمی بیرون زدگی بافت واژن

تشخیص پزشک: دکتر پس از معاینه بالینی و پرسش علائم، افتادگی رحم درجه ۲ (متوسط) تشخیص داد.

درمان:

• استفاده از پساری واژینال برای نگه داشتن رحم
• تمرینات کف لگن
• آموزش تغییر سبک زندگی (پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین و یبوست مزمن)
• پیگیری هر ۳ ماه

بیمار: خانم فاطمه، ۵۵ ساله

علائم: بیرون زدگی واضح رحم از واژن، درد لگن شدید، مشکل در ادرار و یبوست مزمن

تشخیص پزشک: دکتر مهتاب، بعد از معاینه و سونوگرافی، افتادگی رحم درجه ۳ (شدید) همراه با افتادگی مثانه تشخیص داد.

درمان:

• جراحی برای بالا کشیدن رحم و ترمیم دیواره‌های واژن
• مراقبت‌های بعد از جراحی شامل استراحت، پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین و تمرینات کف لگن سبک
• پیگیری پس از ۱ ماه و ۶ ماه

بیمار: خانم نرگس، ۳۵ ساله

علائم: احساس فشار در لگن هنگام ایستادن طولانی، کمی نشت ادرار

تشخیص پزشک: دکتر الهام، افتادگی خفیف رحم تشخیص داد، بدون بیرون زدگی واضح

درمان:

• تمرینات روزانه کگل
• اصلاح وضعیت هنگام بلند کردن اجسام
• استفاده از پساری در صورت تشدید علائم